Przełomowe dni: narodziny Polskiego Londynu

(17-20 czerwca 1940 roku)

Czerwiec 1940 roku był jednym z najczarniejszych momentów w historii Europy. Niemieckie wojska rozbiły francuską armię w zaledwie kilka tygodni, a wydawało się, że upadek kolejnego wielkiego państwa jest już tylko kwestią czasu. W tych dramatycznych okolicznościach ważyły się również losy Polski, która po klęsce kampanii wrześniowej kontynuowała walkę u boku aliantów. Szczególnie ważne okazały się cztery dni między 17 a 20 czerwca 1940 roku. To właśnie wtedy zapadły decyzje, które pozwoliły zachować ciągłość polskiej państwowości i stworzyły fundament pod działalność rządu emigracyjnego w Londynie.

17 czerwca francuski marszałek Philippe Pétain ogłosił przez radio, że Francja zamierza zwrócić się do Niemiec o zawieszenie broni. Dla Polaków był to szok. Jeszcze kilka miesięcy wcześniej Francja była postrzegana jako główny sojusznik Polski na kontynencie europejskim. Jej kapitulacja oznaczała, że Wielka Brytania pozostanie samotna w walce przeciwko III Rzeszy.

W tej dramatycznej chwili premier i Naczelny Wódz Polskich Sił Zbrojnych generał Władysław Sikorski podjął decyzję, która miała ogromne znaczenie dla dalszych losów kraju. Polska nie miała zamiaru składać broni. Rząd emigracyjny postanowił kontynuować walkę u boku Brytyjczyków. Londyn dostrzegł znaczenie tej deklaracji i wysłał specjalny samolot, który miał sprowadzić Sikorskiego do Wielkiej Brytanii.

Następnego dnia, 18 czerwca, generał Sikorski wylądował w Londynie. Niemal od razu udał się na Downing Street 10, gdzie spotkał się z premierem Winstonem Churchillem. Według relacji obu stron była to rozmowa pełna emocji, prowadzona w atmosferze wzajemnego szacunku. Sikorski zapewnił, że Polskie Siły Zbrojne będą walczyć aż do zwycięstwa, niezależnie od trudnej sytuacji militarnej. Churchill miał odpowiedzieć słowami, które dobrze oddawały nastroje obu narodów: “Będziemy walczyć razem aż do ostatecznego zwycięstwa”. Spotkanie to umocniło współpracę polsko-brytyjską na kolejne lata wojny.

Sama deklaracja nie wystarczała jednak do dalszej walki. Tysiące polskich żołnierzy nadal znajdowały się na terytorium Francji, gdzie sytuacja z godziny na godzinę stawała się coraz bardziej niebezpieczna. Dlatego 19 czerwca Sikorski wrócił jeszcze na krótko do Francji, aby wydać historyczny rozkaz radiowy. Nakazywał on wszystkim polskim oddziałom przedostawanie się do portów i ewakuację do Wielkiej Brytanii wszelkimi dostępnymi środkami.

Tego samego dnia rozpoczęła się szeroko zakrojona akcja ratunkowa prowadzona przez brytyjską Royal Navy. W ramach operacji “Aerial” ewakuowano z francuskich portów żołnierzy wielu narodowości, w tym tysiące Polaków. Dzięki tej operacji znaczna część polskich sił zbrojnych uniknęła niewoli i mogła wkrótce ponownie stanąć do walki.

Kulminacja tych wydarzeń nastąpiła 20 czerwca 1940 roku. Władysław Sikorski wraz z najważniejszymi członkami swojego gabinetu przybył na stałe do Londynu. Od tej chwili brytyjska stolica stała się siedzibą polskiego rządu na uchodźstwie i symboliczną stolicą wolnej Polski. Narodził się tak zwany “Polski Londyn” – centrum polityczne i wojskowe państwa polskiego poza okupowanym krajem.

Decyzje podjęte w ciągu tych czterech dni miały ogromne konsekwencje. Dzięki nim Polska zachowała legalny rząd uznawany przez aliantów, własne siły zbrojne oraz możliwość dalszego uczestnictwa w wojnie. Gdy wiele państw Europy znalazło się pod niemiecką okupacją lub pogodziło się z klęską, Polacy wybrali dalszą walkę. To właśnie między 17 a 20 czerwca 1940 roku rozpoczęła się historia “Polskiego Londynu”, która miała trwać przez następne dziesięciolecia.

Zdjęcie zrobione przez AI. To miejsce w Londynie (43 Eaton Place) to była siedziba Polskiego Rządu w Londynie.

Piotr Birstall